Urbanisatie & Stadscultuur

Ed Taverne

Real Review

real-review

 

 Waar moet je bij architectuur aan denken?

De lancering van een nieuw papieren architectuurtijdschrift in de digitale era, lijkt op het eerste gezicht een anachronistische zo niet nostalgische onderneming. Zeker als het onder de vlag gaat van het enigszins versleten genre van ‘review’ dat eerder naar het verleden dan naar de toekomst verwijst. Het wordt weliswaar op zijn plaats gehouden door de toevoeging van het woordje ‘Echt’ in de naamgeving, maar wat wordt daar precies mee bedoeld? Het zoeken naar een bevredigend antwoord is in feite een speurtocht naar de achtergronden en programmatische opzet van ‘Real Review’ als nieuw architectuurtijdschrift.

De officiële presentatie van de eerste aflevering van Real Review vond in de zomer van 2016 plaats in Venetie, in het Britse paviljoen tijdens de vijftiende editie van de Architectuur Biennale. Hier was ‘Home Economics’ te zien, een bericht uit de frontlinie van de Britse architectuur van vandaag: de woningcrisis. En werden de bezoekers in vijf kamers bijna lijfelijk uitgedaagd mee te denken over de noodzaak en mogelijkheden voor nieuwe woonmodellen. ‘Home Economics’ en ‘Real Review’ zijn zijn twee projecten van de in London gevestigde Real Foundation waarvan Jack Self – architect en schrijver –  directeur is.

 real-review-interview

 Ironie en recalcitrantie : architectuur na 2008

De officiële naam van de stichting is: Real Estate Architecture Laboratory. Dit is een architectenpraktijk en culturele instelling die gericht is op ruimtelijke en sociale gelijkheid en daaraan bijdraagt met projecten voor alternatieve verbanden tussen architectuur, eigendom, projectontwikkeling en vastgoed. Vlaggenschip van de stichting is het tijdschrift (in drukvorm) Real Review, waarvan de eerste twee afleveringen vorig jaar zijn verschenen. Zowel de stichting zelf als het magazine zijn door hun herkomst en programma typische producten van de ‘Generation of Digital Austerity’:  een generatie die na de dot.com crash en  ontmaskering van de neoliberale beloften op zoek is naar hoe architectuur kan bijdragen aan een beter economisch en maatschappelijk stelsel.

fat-sp-series-1-covers-rgb-4

In het Angelsaksische architectuurbedrijf – vooral in Londen, het hart van de financiële wereld –  was de reactie op de financiële crisis niet enkel die van protest of van resolute weigering om als architect nog mee te werken aan als immoreel beschouwde bouwpraktijken. Vanaf de jaren 2010/12 wordt ook gezocht naar nieuwe kansen voor het architectonisc h ontwerp binnen laat-kapitalistische (neoliberale) condities. In 2012 publiceerde Sam Jacob (FAT)  Make it Real. Architecture as Enactment, dat met recht als een manifest  voor een narratieve architectuur wordt beschouwd. Voor een ontwerpopvatting waarin de onuitputtelijke rijkdom van dagelijkse fictie wordt uitgespeeld tegen de de weerbarstige feitelijkheid van architectuur als bouwproduct. Architecten zouden op zoek moeten gaan naar nieuwe visuele referentiekaders en daar ook de gebruikers en bewoners bij  proberen te betrekken. Vanuit deze interesse voor de populaire cultuur vond aansluiting plaats op de vele varianten van het architectuurpopulisme uit de tweede helft van de vorige eeuw.  De (her)introductie van een progressief jaren zeventig architectuurpopulisme heeft ook in Nederland – zowel binnen de vakwereld als daarbuiten –  tot veel commotie heeft geleid, mede naar aanleiding van de plannen en uitvoering van het stadsvernieuwingsproject van de Heerlijkheid Hoogvliet dat in samenwerking met het Londense architectenbureau FAT tussen 2001 en 2008 in Rotterdam o.l.v. van CRIMSON werd gerealiseerd.

 

Sommige critici en architecten zijn sceptisch over de mogelijkheden om met verhalen en beelden een onder het neoliberale regime opererende architectuur, op een ander spoor te kunnen zetten. Neo-populistische ontwerpers krijgen het verwijt zich teveel en te eenzijdig bezig te houden met de ‘ oppervlakte’  van de architectuur. Naast de (neo) populistische initiatieven van ontwerpers/critici als Sam Jacob die opnieuw vorm geven aan het politiek activisme uit de Verenigde Staten (Yale School of Architecture), zijn er tal van ontwerpcollectieven die zich minder bekommeren om de stilistische dan met meer fundamentele en ontologische kwesties rond architectuur. En die met hun analyses naar de macht en betekenis van architectuur als economisch en financieel arrangement, aansluiting vinden bij de rijke Europese c.q mediterrane traditie van het (maatschappij) kritisch architectuuronderzoek (Aldo Rossi/Mafredo Tafuri; Andrea Branzi). Zij  kiezen voor de bouw van een (kritische) theorie als vorm van radicaal verzet. En van anticiperen op de toekomst als moment voor nieuwe mogelijkheden. Voorbeelden van een dergelijke aanpak zijn op dit moment de activiteiten en projecten van het in Brussel gevestigde ontwerp- en onderzoekcollectief DOGMA (Pier Vittorio Aureli & Martino Tartara).

aureli-autonomy1 

Dogma

In de werkwijze van DOGMA (met zijn talloze Italiaanse medewerkers) is het architectonisch project teruggebracht tot haar essentie: tekening en tekst. In hun tekeningen, artikelen, boeken, presentaties en onderzoeksprogramma’s tonen ze een diepe affiniteit met de theorieën en politieke programma’s van de Italiaanse beweging ‘Autonomia Operario’ uit de jaren zestig en zeventig. En met name met de ontwerpers/docenten die de theoretische herijking van de architectuur in relatie tot de stad, tot dominant thema van zowel het onderwijs als onderzoek aan de architectuuropleidingen hebben gemaakt. Een authentieke echo van dit engagement ontwaren we niet alleen in de talloze (historisch-kritische) publicaties van vooral Aureli over de Italiaanse Autonomie Beweging, maar vooral ook in de curricula van hun architectuuronderwijs in zowel Delft, Londen, Zürich als in Philadelphia. Een voorbeeld is het onderzoeksproject ‘The City as a Project’ waarin een even urgente als radicale heroverweging plaats vindt van de architectuur in relatie tot de problematiek (van leven, wonen en werken) van de contemporaine stad. ‘The City as a Project’ functioneert op dit moment als een uiterst productief Ph. ontwerponderzoek (AA, Londen) waaraan zowel door afzonderlijke (aspirant) onderzoekers als in collectief verband (boeken, tentoonstellingen) wordt gewerkt.

 

 gizmo-fundamentals

 

Che cosa significa l’architettura?

De ontwerpers van DOGMA  vervullen leidinggevende posities op gebied van onderwijs en onderzoek aan gerenommeerde architectuuropleidingen ter weerszijden van de oceaan. En hebben allang aansluiting gevonden bij gevestigde centra, instituten en uitgeverijen (Any Corporation; Temple Hyne Buell Centre for the Study of American Architecture; MIT). Wat mij in het werk van iemand als de architect/docent/auteur Pier Vittorio Aureli zo fascineert is de radicale ‘reshuffling’ van de architectuur als discipline. Hier worden de discursieve grenzen en interpretatieve formats van de bestaande architectuurgeschiedenissen en theorieën doorbroken – niet als een academische exercitie – maar om een nieuw, ‘zuiver’ besef en bewustzijn over de aard van architectuur te bewerkstelligen en van daaruit de verbroken relatie met de (dagelijkse) werkelijkheid te herstellen. Het is een ambitieus en programma  dat, door zijn maatschappelijk engagement en radicale stellingnames,  onmiskenbaar zijn wortels heeft in het in 2004/5 te Milaan opgerichte, non profit onderzoekscollectief GIZMO. Ik heb sterk de indruk dat we hier zijn aangeland bij de bron van waaruit, naast DOGMA, ook tal van andere – meestal aan de bestaande architectuurscholen gekoppelde – ontwerp- , uitgevers- en onderzoeksteams of zijn voortgekomen of door zijn geïnspireerd. En het team rond de in London gevestigde, Real Foundation is daar geen uitzondering op. Daarom wil ik, alvorens de eerste twee afleveringen van Real Review open te vouwen, ter intro even kijken naar het manifest en de intentieverklaring van waaruit het collectief van GIZMO dagelijks opereert.

gizmo-aldo-rossi

GIZMO is een onderzoekscollectief en bedient zich van een buitengewoon informatieve website die tevens functioneert als een online architectuurtijdschrift. Het is een webzine waarin aan de hand via commentaren, boekbesprekingen, columns, congresverslagen, evenementen en projecten de architectuurgeschiedenis van de afgelopen tien jaar niet alleen zichtbaar maar vooral  ook actueel wordt gemaakt. Letterlijk  doet aanlanden in het heden. Want ondanks – of misschien juist – door de grote verscheidenheid aan onderwerpen (en medewerkers), spatten van iedere bladzijde de vonken eraf. Je proeft de wil en urgentie om flink te sleutelen aan de architectuur van vandaag en om geijkte instituties en regimes van de grond af aan opnieuw op te definiëren. Te beginnen bij de bestaande architectuurscholen en architectenbureau’s en vervolgens de architectuuruitgeverij en de dagelijkse praktijk van digitale (dagblad) kritiek. Centrale gedachte bij al deze zuiveringsacties is de idee van disciplinaire onafhankelijkheid – autonomie –  en het imperatief van een morele integriteit ten opzichte van de gevestigde politieke en economische orde. Ja, wat is de architectuur vandaag de dag nog waard? Waar staat zij (nog) voor? Dat zijn de cruciale vragen waar een nieuwe generatie – die van de Digital Austerity (Paul Mason) – mee worstelt en steeds in andere bewoordingen aan de orde stelt in nieuwe, veelal aan oude architectuuropleidingen gekoppelde architectuurmagazines als FULCRUM,FLAT, ARDETH, VICEVERSA, 011+, GIZMO, en uiteindelijk ook REAL REVIEW – waar ik in een volgende blog een kritische blik op wil slaan.

real-foundation

Adres van de website/magazine  van GIZMO, ga naar:

http://www.gizmoweb.org/about-us-3/

adres van de website van DOGMA, ga naar:

http://www.dogma.name/about.html

adres van REAL FOUNDATION, ga naar:

http://real.foundation/

Over Sam Jacob en  FAT Studio, zie het artikel van Amelia Hazinski,’Made it Real: Sam Jacob Studio in Retrospect’, in: LOG 38, 2016, 71-95.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht is geplaatst op 7 februari 2017 door in Stadsgeschiedenis.
%d bloggers liken dit: