Urbanisatie & Stadscultuur

Ed Taverne

‘ Europa moet (eerst) ineenstorten’ (1)

Een gesprek tussen de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben en literair redacteur Irisch Radisch in  Die Zeit  van 27 augustus 2015

Niet geautoriseerde vertaling in vier delen:

  1. Europa moet (eerst) ineenstorten
  2. De Toekomst van Europa ligt in haar Verleden
  3. ‘ Zoek niet de confrontatie, maar probeer te ontsnappen’
  4. De mens is een ‘ Wesen der Möglichkeit’ .

http://www.zeit.de/2015/35/giorgio-agamben-philosoph-europa-oekonomie-kapitalismus-ausstieg 

Agamben1

Die Zeit: U wordt vaak verweten dat U Europa afdoet als een zuiver economische gemeenschap. Intussen hebben we kunnen vaststellen, dat U gelijk heeft. Immers, in de Griekse crisis ging ’t uitsluitend om geld. Hoe kijkt U nu naar het Griekse drama, dreigt Europa in twee stukken uiteen te vallen?

Giorgio Agamben: Een Europa zoals mij dat voor ogen zweeft, kan pas dan tot stand komen, als het ‘ real existierende’ Europa in elkaar is gestort. Juist hier had Griekenland – ook al is het over zijn politieke leiders bitter teleurgesteld – een beslissende rol kunnen spelen. U spreekt over ‘ splitsing’ , maar als Griekenland inderdaad Europa de rug zou hebben toegekeerd, dan zou ‘t ware Europa  Athene zijn en niet Brussel waar, wat de meeste Europeanen niet schijnen te weten, iedere cruciale beslissing wordt genomen door commissies die voor de helft bestaan uit vertegenwoordigers van multinationale ondernemingen. Voorlopig gaat het erom om de leugen aan de kaak stellen die doet voorkomen alsof het verdrag tussen de deelstaten een grondwet is en dat Brussel het enige echte Europa is. Maar het is de vraag of deze ideeën- en fantasieloze, geïnstitutionaliseerde lobby die in de greep is van de duisterste aller religies, de religie van het geld, of die de rechtmatige erflater van de Europese gedachte is.

Die Zeit: Heeft het voor U een symbolische betekenis dat de crisis uitgerekend door Griekenland is veroorzaakt? Heidegger zou waarschijnlijk gezegd hebben dat in Athene het historisch project van het Avondland is stuk gelopen. Welke diepere betekenis schuilt er achter de crisis van het geld?

Giorgio Agamben: Het is duidelijk dat de crisis het economisch kader overstijgt. Als we haar reduceren tot enkele puur economische feiten, lopen we het gevaar aan de kern voorbij te gaan. De eigenlijke vraag luidt: wat gaat er schuil achter de economische paradigma’s? Wat zijn de oorzaken van de verdringing van het ‘ politieke’ door de economie? We worden geconfronteerd met een probleem dat niet enkel kapitaaleigenaren en banken raakt, maar ook een beslissend moment markeert in de geschiedenis van zowel Europa als van de hele menselijke soort. Het is jammer dat in dit opzicht de marxistische traditie niet verder is gekomen dan een economische analyse.  De machten die de geschiedenis van Europa hebben aangestuurd – de politiek, religie, kunst en filosofie – zijn sinds de Eerste Wereldoorlog niet meer in staat om de volkeren van Europa voor bepaalde idealen te mobiliseren. Dat is de context van de huidige dominantie van het ‘ economische’. Bij ontstentenis van grote historische opgaven is het biologische voortbestaan tot hoogste politieke opgave van het Avondland verheven. Uiteindelijk is de heerschappij van het economisch paradigma een exponent van wat men sinds Foucault meestal  ‘biopolitiek’ noemt: de politiek van het regeren over het (fysieke) leven van mensen. Maar leven als zodanig is een leeg begrip dat, zoals Ivan Illich heeft laten zien, zowel staat voor een zaadcel, een persoon, een hond, een bij als een embryo . Vandaar dat economie uit zichzelf óf tot niets leidt óf tot destructie van het leven, zoals de geschiedenis van de totalitaire systemen van de twintigste eeuw of de heersende ideologie van de onbeperkte economische groei, hebben aangetoond.

Die Zeit: Maar als het waar is dat economie tot niets leidt en voor niemand of niets nut heeft, moeten we dan onze denkrichting niet helemaal omdraaien en ons afvragen: in hoeverre is de economische crisis terug te voeren tot een geestelijke, metafysische crisis, of op zijn minst een crisis van de Europese cultuur?

Agamben:  Ik beweer niet dat economie geen nut heeft. Integendeel, ze is juist van groot belang als zuivere dienstverlening, als puur nut. Met haar komt het menselijk leven in de sfeer van de gebruiksvoorwerpen en werktuigen. Met behulp van de techniek heeft zij de slaven – het levende gereedschap van de Antieke Wereld – bevrijd en vervangen. Waar ik naar toe wil is dat economie als zodanig noch weten noch beslissen kan waar ze toe dient. Dit bepaalt ook haar positie ten opzichte van de crisis. Het is niet de eerste keer dat ik eraan herinner dat het Griekse woord crisis, oordeel of beslissing betekent. In de medische wereld is de crisis het moment waarop de dokter beslissen moet of de patiënt blijft leven of dood zal gaan. Voor theologen staat het voor het moment van het Laatste Oordeel. Wat we nu zien is dat de gewoon geworden en de zich eindeloos herhalende crisis enkel bezig is met haar eigen voortbestaan: het uitstellen van de definitieve beslissing. Het is alsof de knecht, eenmaal meester geworden, niet anders weet te doen dan een nog betere dienaar en knecht te zijn. Het is de paradoxale situatie dat een werktuig moet beslissen moet waar het toe dient en uiteindelijk besluit zichzelf te bedienen. Walter Benjamin, die over kapitalisme in termen van religie sprak, wist al dat in dit onbepaalde ‘ bedienen’ iets religieus schuilt gaat. En in naam van dit pseudoreligieuze ‘dienen’  wil men uitgesproken in Griekenland de mensen voorschrijven hoe ze dienen te leven! In zoverre kan men terecht zeggen dat de huidige crisis niet alleen een economische is.

AgambenAthens 2014

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht is geplaatst op 25 september 2015 door in Stadsgeschiedenis.
%d bloggers liken dit: