Urbanisatie & Stadscultuur

Ed Taverne

Kosmopolitisch Communitarisme

In de inleiding op The Spirit of Cities komen twee vragen aan bod: waarom is er nu zoveel aandacht voor de stad en voor datgene wat individuele steden drijft en mensen samenbindt? En vraag twee: hoe kom je daar als onderzoeker achter? Via welke vragen en technieken? Eerste vraag: als politiek theoretici zijn zij geraakt, mede op grond van eigen ervaringen in verschillende steden (Singapore, Beijing, Montreal, Jerusalem, Oxford) door de behoefte van mensen om, in een sterk globaliserende wereld waarin op tal van terreinen van de samenleving – onderwijs, nieuwsvoorziening, architectuur – nivellering en uniformering toeslaan, zich terug te vinden in een saamhorigheid die bijzonder, afwijkend en verscheiden is. En vanuit die bijna noodzaak zich snel identificeren met de eigenaardigheden van de omgeving waarin ze zijn opgegroeid, wonen of werken. Steden zijn sociale eenheden die door hun geschiedenis, gebouwde vorm en economische diversiteit – beter dan nationale staten of provincies – functioneren als symbolen van weerstand tegen de vervlakkende tendensen van globalisering en vrije markt economie. En dat is ook een van de redenen waarom steden (politici, ondernemers, bewoners) denken, tijd en geld investeren om hun unieke ethos te koesteren en te propageren als datgene wat mensen – soms van generaties terug – kenmerkt en samenbindt. Tot zover niets nieuw onder de zon. Wel is nieuw dat beide auteurs naar het ‘ nieuwe lokale’  kijken vanuit een kosmopolitisch perspectief. Dat betekent dat ze niet geïnteresseerd zijn in die vormen van stedentrots die geheel naar binnen gekeerd zijn en eenzijdig afwijzen wat van buitenaf komt: ‘‘we concentreren ons op steden met een ethos dat openheid en wereldwijde solidariteit niet uitsluit. Als het is gebouwd op xenofobie, racisme of discriminatie zijn we niet geïnteresseerd’. Maar met kosmopolitisch bedoelen ze vooral de bijdrage die steden, juist door hun onderling verschillende soorten van ethos – door hun diversiteit aan persoonlijkheden – aan de cultuur van de wereld leveren. Ik citeer: ‘kortom, een ethos draagt bij aan de diversiteit die het sociale leven van de mensheid zo waardevol en interessant maakt. Het is voor een deel een esthetisch genot – verscheidenheid aan steden levert een fraai schetsbeeld van de wereld op. Maar er zit ook een morele kant aan verscheidenheid: diversiteit aan steden verruimt de mogelijkheden voor allerlei vormen van sociaal en politiek leven’. Kosmopolitisme  impliceert dan ook vertrouwdheid met het ethos van meerdere steden en is in dat opzicht noodzakelijkerwijs complementair aan het ‘communitarisme’  – gemeenschapszin – dat zonder loyaliteit naar buiten al snel benauwend en zelfgenoegzaam dreigt te worden. Kort samengevat: kosmopolitisch communitarisme in de betekenis die met name Bell daaraan geeft, staat voor de politieke en maatschappelijke betekenis van datgene wat bewoners van bepaalde steden collectief bij elkaar houdt en motiveert – vaak niet meer dan een mentaliteit die het doen en laten van en in de stad domineert. Maar die bepaaldheid door het locale sluit meervoudige lidmaatschappen en verwantschappen – met andere steden, nationaliteiten of gemeenschappen – geenszins uit. Op die manier gedefinieerd, dringt zich de vergelijking op met  de wijze waarop de Duitse politiek socioloog Ulrich Beck, de (stedelijke) werkelijkheid van vandaag beschrijft als een die zelf door en door kosmopolitisch is geworden. Anders gezegd: de verschillen tussen Bell c.s. en Beck vallen samen met het cruciale onderscheid tussen kosmopolitisme en kosmopolitisering. Bell & de Shalit doen een beroep op het kosmopolitisme, op het verlichtingsideaal als een ethisch-normatieve opgave  (Kant, Habermas) terwijl Beck zich houdt aan de feiten, aan het sluipend proces van kosmopolitsering waarmee van onderaf de werkelijkheid van het dagelijks leven – op straat, in de supermarkt, via de media, in de politiek etc. –  wordt doordrongen. Stedelingen leven in een gedeelde werkelijkheid – die van het locale, maar zijn tegelijk, ongewild en noodgedwongen ook wereldburger –  en als socioloog is Beck geïnteresseerd in de effecten van die gespletenheid op de mentaliteit en handelen van stedelingen. In de FAZ van 6 september 2013 een mooi, samenvattend artikel over ‘Das Zeitalter der Kosmopolitisierung’- een eerste artikel in te publiceren serie. Zie ook zijn uitvoerige website waaruit blijkt dat dit ‘zijn’ thema van de afgelopen tien jaar is: (.http://www.ulrichbeck.net-build.net/index.php?page=start). In een latere blog kom ik op Ulrich B Beck terug!
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht is geplaatst op 14 september 2013 door in Stadsgeschiedenis.
%d bloggers liken dit: